„Śpiący rycerze” - zarys problemu

 

Cały okres lat osiemdziesiątych w Polsce był czasem bardzo szerokiej aktywności samoorganizującego się społeczeństwa obywatelskiego. Jego najważniejsze przejawy stanowiła działalność związkowa, samopomocowa, edukacyjna i wydawnicza. Tysiące ludzi, działając nie z pobudek materialnych, lecz ideowych, ryzykowało więzienie i represje, po to, by kontynuować dzieło demokratyzacji Polski zapoczątkowane przez powstanie "Solidarności" w sierpniu 1980 roku i przerwane przez stan wojenny w grudniu 1981.

 

Tymczasem współczesna Polska jest krajem niskiej aktywności obywatelskiej. Odsetek obywateli przyznających się do członkostwa w jakichś dobrowolnych stowarzyszeniach jest w Polsce znacząco mniejszy niż w większości innych krajów OECD, niska jest aktywność Polaków w wyborach, niewielki odsetek obywateli przyznaje się do podejmowania jakichkolwiek działań na rzecz własnej społeczności. Zarazem większość ludzi, którzy tworzyli ruch społeczny zjednoczony pod hasłami "Solidarności" żyje i jest w wieku pełnej aktywności. Kształt polskich przemian po roku 1989 spowodował, że jedynie dość wąska grupa spośród nich znalazła się w elitach władzy i weszła w sferę polityki.

 

Naszym założeniem jest, że pewne postawy - jak w tym przypadku postawa zaangażowania obywatelskiego - przyjmowane przez aktorów społecznych mają charakter trwały. Zakładamy, że ludzie, którzy wykazywali się aktywnością społeczną i gotowością indywidualnego poświęcenia w imię dobra wspólnego mogą być w znacznym stopniu nosicielami podobnych postaw również dzisiaj. Naszą hipotezą jest w związku z tym, że mogą oni stanowić poważny, niewykorzystany społeczny kapitał polskiej demokracji.

 

Przedmiotem naszych badań jest dotarcie do tych ludzi i sprawdzenie, co z nimi się dziś dzieje i uzyskać wiedzę na temat form ich aktualnej aktywności społecznej i politycznej. Odpowiedź na pytanie czy prowadzą taką działalność oraz czy i w jakim stopniu ich postawy są wzorotwórcze w ich lokalnym otoczeniu. Interesują nas czynniki sprzyjające i powstrzymujące dawnych działaczy od angażowania się w działania społeczne na rzecz dobra wspólnego. Dowiadujemy się w jaki sposób postawy znajdujące źródło w etosie demokratycznej opozycji są realizowane w warunkach demokratycznej Polski roku 2004.

 

Istnieje bogata literatura potwierdzająca, że sprawność funkcjonowania instytucji demokratycznych zależy w ogromnej mierze od ich osadzenia w lokalnej tradycji społeczeństwa obywatelskiego. Okoliczności historyczne sprawiły, że instytucje polskiej demokracji w znacznym stopniu abstrahowały od tej obywatelskiej tradycji, która była w okresie poprzedzającym demokratyczną rewolucję szczególnie żywotna. Intencją naszego programu jest przyczynianie się do odwrócenia tej tendencji i odnalezienia inspirowanych tą tradycją wzorów działania, które są potrzebne, by system demokratyczny w Polsce odzyskał swoją wiarygodność i skuteczność.

 

Zasadnicze pytania, które zostaną postawione w ramach badania będą następujące:

 


Powrót na stronę główną projektu